'Yönetme Sanatı' olan siyaseti tatbik ederken, yeryüzü halifesi insanı merkeze alan nizamı ikame eden bir medeniyet modeli için şurayı, meclisi, istişareyi salık veren İslam dininin ana kaynağı Kur'an, iktidar aygıtının içtimai adalet, hürriyet, güvenlik (asayiş), eşitlik ve hikmet gibi esasların ikamesine hizmet etmesini destekler. İslam’ın ilk yıllarında halkın belli bir kesiminin katılımıyla kararlarını hükme bağlayan, şura ile yönlendirilen iktidar unsurlarından, Muaviye ile birlikte halk arındırılmış, hanedanlara has kılınmış, ve halk güdülmesi lüzumlu bir sürü derekesine indirgenmiştir. Müslüman toplumlar çok büyük kara parçalarına hükmeden büyük devletler kurmalarına rağmen, güçle imtihanlarında çok muvaffak olamadılar.
Gücün çıldırtıcılığı ve hükmetme hırsı insanlığın külli bir imtihanı. Katolik dünyasının ruhani lideri Papa tarafından, Catherine Aragon'dan boşanma dileği reddedilen İngiltere Kralı Henry VIII çareyi İngiliz Protestan Kilisesi kurmakta bulmuştur. Mezhep değiştirip boşanan Kral, makamını ve zatını yeni kilisenin ulu lideri olarak ilan etmiştir. Kral Henry'nin tavrı ile Emevi geleneğini miras alan Osmanlı Devleti'nin dini vesayet altına alıp, bağımsız hiçbir dini müessesenin gelişmesine müsaade etmemesi tavrı arasında yaklaşım farkı yoktur. Dini vesayet altına alan Emeviler, Abbasiler, Safeviler, Selçuklular, Memlüklüler ve Osmanlılara varıncaya kadar, fikirlerini devletin bekası için muzır ilan ettirdikleri nice tasavvuf, tarikat, tekke ve dergah ehlini katletmiştir. “Cennet cennet dedikleri, Birkaç köşkle birkaç huri, İsteyene ver onları, Bana seni gerek seni” diyen Hak aşığı 13. asır ozanı Yunus Emre'nin bu beyitlerini okuyanın ve dahi beyitlerin sahibi her kimse diye başlayan fetvalarla tutuşturulan cadı kazanları hep kaynamıştır. “Başıma koy erre Neccâr, Senden dönmezem, Ger beni yandırsalar, Toprağımı savursalar, Külüm oddan çağırsalar, Settâr Senden dönmezem.” diyen Seyyid Nesimi, Memlük hükümdarı tarafından derisi soyularak Halep'te öldürülmüş. I. Mehmed Çelebi döneminde ortaya çıkan Şeyh Bedreddin Olayı ile birlikte, devlet adamlarının tasavvufî çevrelere duydukları güven azalmaya yüz tutmuş, onlar hakkında mütereddit davranmaya başlamışlardır. Sultan II. Murad döneminde Molla Fahreddin-i Acemî, bir Hurufî şeyhini dinsizlikle itham etmiştir. Şeyhin idamı istenmiş, neticede şeyh idam edilip, taraftarları dağıtılmıştır. Yine Şeyhülislam Ebussuud Efendi'nin fetvasıyla, Bosnalı Şeyh Hamza Balî idama mahkum edilmiştir. Aynı şekilde, Oğlan Şeyh denilen İsmail Ma'şukî, zamanın Şeyhülislâmı Kemalpaşazâde'nin fetvasıyla on iki mürîdi ile birlikte idam edilmiştir. 17. asırdaki önemli mutasavvıflardan Malatyalı Niyazi Mısri'de Osmanlı idaresine yönelttiği eleştirilerle yöneticileri bunaltmış ve idamına hükmedilmiştir*.(Bkz.NİYAZI-İ MISRI
ve
TASAVVUF ANLAYIŞI, Dr. Mustafa AŞKAR)
Osmanlı tarihinde kaynatılan cadı kazanlarının hiçbiri Bektaşi tekkelerinin kapatılması ve bütün müntesiplerinin ve şeyhlerinin çile ve idamları kadar trajik olmamıştır. Tarihçiler, Yeniçerilerin bağlı olduğu tekke olduğundan, en ağır müeyyidelere maruz bırakıldılar deseler de, modern Türkiye'ye kadar varan bir yarayı meydana getirmiştir.
Yeniçeriler Türkiye'nin kuruluşundan beri devam eden asker sorunun kökenidir. Milletin ordusundan milleti “ordunun milleti” yerine koyup. En sonunda “millete karşı bir ordu” haline gelip hayırlı bir olay (Vaka-yı Hayriye) denilip top yekün yok edildiler.
1826'da Bektaşiliğin yasaklanmasıyla birlikte tarihe ‘ Osmanlı devleti tarihinde ilk kez bir tarikat kapatılmıştır’ notu düşülmüştür. Kapatma kararı, Bektaşi vakıf, tekke ve inanç önderlerinin (Dede-Baba) sıkı takibi ile desteklenmiştir. Bektaşi tarikatının kapatılması, bazı ulema ve diğer tarikat mensuplarının hoşlanmadıkları kimseleri gözden düşürülmesine zemin hazırlanmıştır. 1826 sonrası süreçte Bektaşi olmak o kadar suç teşkil eden bir durum arz ediyor olmalıdır ki insanların hırsları ve düşmanlıkları yüzünden Bektaşilikle hiç ilgisi ilişkisi olmayan kimseleri ‘ Bektaşi diye ihbar etmişlerdir. Ayrıca devlete karşı açıkça tavır takındığı iddia edilen Sarraf Şapçı, adlı Yahudi, Bektaşilikle itham edilerek idam edilmiştir. Sarraf Şapçı'nın idamından sonra bütün mallarına devletçe el konulmuştur. Örneklerde görüldüğü üzere birbirlerine düşmanlık besleyen insanlar, hasımlarını 'öteki' olmakla ‘suçlayarak’ ceza almalarını sağlamaktadırlar. Gayrimüslimlerin yükselen ırkçılık ile maruz kaldıkları zulüm, katl ve haksızlıklar 20. asırdaki Ermeni Tehciri ile zirveye ulaşmıştır. Kimlikleri reddedilen Kürtler Osmanlı'nın son döneminde 13 kere isyana teşebbüs etmişler, Cumhuriyet döneminde 24 ayrı halk isyanı arasında ki Dersim'de 20. yüzyılın trajik bir katliamına maruz bırakılmışlardır.
Bunun gibi katl, tasallut, tarassut, taciz gibi niceleri devletin bekası adına, “Devlet-Ebed-Müddet”, “Ya Devlet Başa Ya Kuzgun Leşe” denilerek kutsal 'Devlet Tanrısı'na adak olmuştur. Kutsal Devlet'in başı ise “Allah'ın yeryüzündeki gölgesi”(Bu tabir Bursa Ulucami'de ve diğer Selatin camilerinde de çokça görülür) ünvanı ile Emevi döneminden itibaren ‘’La yüsel ve La yuhti’’ (hesap sorulmaz ve hata etmez) bir makamın sahibi olmuştur. Cumhuriyet döneminde dinin vesayeti hüviyet değiştirmiş (Bürokrat-Diyanet-Resmi Din), fikri hürriyet ise kurucu kadronun tekeline alınmış(makbul vatandaşlık) ve mağdurların, kamu yararına(Kutsal Devlet) haksızlığa uğratılması kanunlarla meşru sayılmıştı.
Oysa Bediüzzaman’a göre asrımızda eski çağlardaki zulümleri aşkın zulüm ve haksızlıklar yapılmakta, ve zulümler de "kamu yararı" adına yapılmaktadır. "...Vahşet ve bedeviliğin dehşetli bir kanun-i esasisi [anayasası] olarak kabul ettikleri.. şimdikilerin de siyasetlerinin nokta-i istinadı şudur ki: ‘Cemaatın selameti için fert feda edilebilir. Vatanın selameti için eşhasın hukuku nazara alınmaz. Devletin siyasetinin selameti için cüz’î zulümler nazara alınmaz’ diye bir tek cani yüzünden bir köyü mahvetmekle bin masumun hakkını nazara almaz. Bir tek caninin yüzünden bin adamın kılınçtan geçirilmesini caiz görür..."Kur’an ise haksız yere bir insanın öldürülmesini tüm insanları öldürmeye eş tutar. (En’am/164). Bediüzzaman'a göre Kur’an’da vaaz edilen adalet anlayışı şöyle özetlenebilir: "Bir adamın cinâyetiyle başkaları mesul olmaz. Hem bir masum, rızası olmadan, bütün insanlığa da feda edilemez—kendi ihtiyarıyla, kendi rızasıyla kendini feda etse, o fedakarlık bir şehadettir ki, o başka meseledir."